W listopadzie 1905 roku Zagłębie Dąbrowskie stało się miejscem wydarzeń, które na trwałe zapisały się w historii polskich dążeń niepodległościowych. Robotnicy Sosnowca ogłosili strajk powszechny, odebrali władzę carskiej administracji i przekazali ją Komitetowi Obywatelskiemu. Tak narodziła się Republika Zagłębiowska – polska enklawa wolności w granicach carskiej Rosji, istniejąca przez zaledwie dziesięć dni, ale niosąca ogromne znaczenie symboliczne.
Te wyjątkowe wydarzenia przypomina wystawa „Rewolucja 1905 roku w Zagłębiu Dąbrowskim”, którą uroczyście otwarto w gmachu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Ekspozycję przygotował Instytut Zagłębia Dąbrowskiego z okazji 120. rocznicy rewolucji 1905 roku.
Wystawa ukazuje narastające protesty robotnicze w Sosnowcu, strajk powszechny oraz moment przejęcia władzy przez Polaków i zmuszenia rosyjskich władz do opuszczenia miasta. Przypomina również funkcjonowanie polskich instytucji powołanych w czasie istnienia Republiki oraz dramatyczny finał – brutalną pacyfikację i jej upadek.
Jak podkreślał autor wystawy, prof. Dariusz Nawrot, rewolucja 1905 roku nie była jedynie buntem robotniczym. Szybko objęła wszystkie warstwy społeczne, przynosząc mieszkańcom Zagłębia krótką, lecz realną wolność. To właśnie wtedy – po raz pierwszy na ziemiach polskich – kobiety uzyskały prawa wyborcze.
Szczególnie istotnym elementem obecności wystawy w Sejmie był aktywny udział Arkadiusza Rybaka, dyrektora Muzeum Miejskiego „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej. Jego obecność i zaangażowanie nadały wydarzeniu wyraźny, regionalny akcent, podkreślając rolę Dąbrowy Górniczej w rewolucyjnych wydarzeniach 1905 roku.
Podczas relacji z otwarcia dyrektor Arkadiusz Rybak mówił wprost o znaczeniu tych wydarzeń dla całego regionu:
– Jesienią 1905 roku Zagłębie Dąbrowskie doświadczyło kilkunastu dni wolności. Wolności w Sosnowcu, w Dąbrowie Górniczej, w Będzinie, w Czeladzi. To była pierwsza realna próba odzyskania niepodległości na długo przed 1918 rokiem. Zachęcamy do poznania tej niezwykłej historii.
To właśnie dzięki takim głosom pamięć o Republice Zagłębiowskiej wychodzi dziś poza karty podręczników i wraca do ogólnopolskiej debaty historycznej.
Otwarcia wystawy w Sejmie dokonał marszałek Włodzimierz Czarzasty, który podkreślał znaczenie rewolucji 1905 roku jako ważnego etapu walki o prawa obywatelskie i wolność. Inicjatorem prezentacji ekspozycji w parlamencie był poseł Mateusz Bochenek.
Obecność Muzeum Miejskiego „Sztygarka” oraz jego dyrektora w Sejmie to wyraźny sygnał, że historia Zagłębia Dąbrowskiego jest integralną częścią historii Polski. To również potwierdzenie roli muzeów regionalnych jako strażników pamięci i aktywnych uczestników współczesnej narracji historycznej.
Zapraszamy do śledzenia kolejnych działań Muzeum „Sztygarka” oraz do odkrywania historii Zagłębia Dąbrowskiego – regionu, który już w 1905 roku pokazał, czym jest odwaga, solidarność i pragnienie wolności.
Istotnym elementem otwarcia wystawy był również głos Michała Syski, który zwrócił uwagę na współczesny wymiar dziedzictwa rewolucji 1905 roku. W swojej wypowiedzi podkreślał znaczenie organizowanych w Zagłębiu Dąbrowskim obchodów i inicjatyw rocznicowych, które przypominają o społecznej, obywatelskiej i niepodległościowej tradycji regionu. Jak zaznaczał, pamięć o Republice Zagłębiowskiej nie jest jedynie historią sprzed 120 lat, lecz wciąż żywym elementem tożsamości Zagłębia.
Otwarcie wystawy zaszczyciły swoją obecnością posłanki i posłowie reprezentujący Zagłębie Dąbrowskie, co dodatkowo podkreśliło wagę wydarzenia oraz jego regionalny charakter. Obecność parlamentarzystów z regionu była wyraźnym sygnałem, że historia Zagłębia Dąbrowskiego znajduje należne jej miejsce w ogólnopolskiej przestrzeni pamięci i debacie historycznej.
Warto podkreślić, że wystawa pierwotnie planowana była na jesień 2025 roku, dokładnie w 120. rocznicę wydarzeń rewolucyjnych. Z powodów organizacyjnych jej prezentacja w Sejmie była jednak możliwa dopiero 21 stycznia 2026 roku. Choć termin uległ przesunięciu, sam fakt otwarcia ekspozycji w gmachu polskiego parlamentu nadał rocznicowym obchodom wyjątkową rangę i symbolikę.
