Pamięć o bohaterach lokalnej historii pozostaje ważnym elementem budowania świadomości kolejnych pokoleń mieszkańców Dąbrowy Górniczej. W Strzemieszycach uczczono 83. rocznicę tragicznych wydarzeń z 7 września 1943 roku, kiedy niemieckie siły otoczyły obóz oddziału partyzanckiego Armii Krajowej dowodzonego przez Henryka Jana Miltona ps. „Ordon”.

Uroczystość zgromadziła przedstawicieli władz samorządowych, wojska, instytucji, organizacji społecznych, młodzieży oraz mieszkańców, którzy wspólnie oddali hołd poległym partyzantom i osobom zamordowanym za pomoc polskiemu ruchowi oporu.

Wspólna pamięć o bohaterach Strzemieszyc

W uroczystościach uczestniczył Zastępca Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza Damian Rutkowski. Obecni byli również przedstawiciele 13. Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej, w tym mjr Paweł Wach, delegacja Akademii WSB z dr. hab. Markiem Walancikiem, prof. AWSB, a także przedstawiciel Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach dr Bartosz Szostek.

W obchodach uczestniczyli również przedstawiciele Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, delegacja Szkoły Podstawowej nr 5, harcerze ZHP, przedstawiciele Stowarzyszenia Samorządne Strzemieszyce, Koła Gospodyń Wiejskich ze Strzemieszyc Wielkich, a także mieszkańcy Dąbrowy Górniczej.

Spotkanie było okazją nie tylko do złożenia hołdu poległym, ale także do przypomnienia historii jednego z najważniejszych oddziałów partyzanckich działających podczas II wojny światowej na terenie dzisiejszej Dąbrowy Górniczej.

Oddział Henryka Miltona „Ordona”

Oddział dowodzony przez Henryka Jana Miltona ps. „Ordon” był największym zgrupowaniem partyzanckim działającym na terenie naszego miasta. Powstał w 1941 roku. Z czasem znalazł się w strukturach Armii Krajowej i skupiał m.in. osoby poszukiwane przez niemieckiego okupanta.

Początkowo działalność grupy koncentrowała się przede wszystkim na gromadzeniu zapasów, umundurowania oraz broni. Z biegiem czasu partyzanci rozpoczęli także działania wymierzone w niemiecki aparat okupacyjny, zwalczanie konfidentów oraz prowadzenie dywersji gospodarczej.

Liczebność oddziału szybko rosła i przekroczyła 30 osób. Jego działania obejmowały nie tylko okolice Strzemieszyc i Zagłębia Dąbrowskiego, ale sięgały również na tereny Generalnego Gubernatorstwa.

Do najbardziej spektakularnych akcji przypisywanych grupie „Ordona” należało wykolejenie pociągu przewożącego rudę pomiędzy Sławkowem a Olkuszem oraz przejęcie w Sosnowcu znacznej sumy pieniędzy przewożonej w konwoju bankowym.

7 września 1943 roku – ostatnia walka oddziału „Ordona”

Rosnąca aktywność partyzantów doprowadziła do niemieckiej kontrakcji. Dowództwo Armii Krajowej otrzymało informacje o przygotowywanej obławie i ostrzegło oddział „Ordona”.

Henryk Milton zdecydował jednak o opóźnieniu opuszczenia dotychczasowego obozu, aby umożliwić ewakuację zgromadzonego tam zaopatrzenia.

7 września 1943 roku obóz partyzantów na pograniczu Strzemieszyc i Sławkowa został otoczony przez niemieckie siły policyjne i żandarmerię.

Rozpoczęła się nierówna walka, która zakończyła się tragiczną śmiercią partyzantów oddziału oraz jego dowódcy. W związku z pomocą udzielaną polskiemu podziemiu Niemcy dokonali również brutalnych represji wobec miejscowej ludności.

Spalono pobliskie gospodarstwa, a ich mieszkańcy zostali zamordowani. Szczególnie tragiczny los spotkał rodzinę Heliaków, której członkowie stali się ofiarami niemieckiego terroru.

Krzyż przy ulicach Strzemieszyckiej i Rudnej

Po zakończeniu niemieckiej obławy ciała zabitych partyzantów przewieziono w okolice skrzyżowania ulic Strzemieszyckiej i Rudnej w Strzemieszycach Wielkich. Mieszkańcy zostali zmuszeni do identyfikowania zwłok poległych.

Dzisiaj w tym miejscu znajduje się krzyż upamiętniający partyzantów oddziału „Ordona” oraz mieszkańców, którzy ponieśli śmierć w związku z pomocą udzielaną ruchowi oporu.

To właśnie tutaj każdego roku spotykają się przedstawiciele miasta, instytucji, organizacji społecznych i mieszkańcy, aby przypominać o wydarzeniach z września 1943 roku.

Pamięć, która łączy pokolenia

Historia oddziału Henryka Miltona „Ordona” jest ważną częścią historii Strzemieszyc, Dąbrowy Górniczej i Zagłębia Dąbrowskiego podczas II wojny światowej.

Coroczne uroczystości są nie tylko wyrazem szacunku dla poległych. To również ważna lekcja historii lokalnej, przypominająca o ludziach, którzy podjęli walkę z niemieckim okupantem oraz o mieszkańcach, którzy mimo ogromnego zagrożenia pomagali polskiemu podziemiu.

Pamięć o ich odwadze, poświęceniu i tragicznych losach pozostaje naszym wspólnym obowiązkiem.