W lipcu–sierpniu 1980 r. w Polsce nasilały się protesty robotnicze – pogarszająca się sytuacja ekonomiczna, podwyżki cen, braki towarów, trudności życia codziennego. Strajki ogarnęły całe regiony przemysłowe: stocznie, kopalnie, huty. W odpowiedzi na żądania pracowników władze komunistyczne zawierały kolejne porozumienia: w Szczecinie, Gdańsku i Jastrzębiu.
11 września 1980 r. w Hucie „Katowice” w Dąbrowie Górniczej podpisano czwarte z tych porozumień – Porozumienie Dąbrowskie, zwane także Porozumieniem Katowickim. Było ono kluczowe, ponieważ to ono wypracowało gwarancję, że ustalenia Porozumienia Gdańskiego – w tym prawo tworzenia niezależnych, samorządnych związków zawodowych – będą obowiązywać na całym terenie kraju.
Stronę związkową reprezentowali m.in. Andrzej Rozpłochowski, Jacek Jagiełka, Bogdan Borkowski i Kazimierz Świtoń, a ze strony rządowej – minister hutnictwa Franciszek Kaim, dyrektor Huty Katowice Zbigniew Szałajda. W porozumieniu zapisano też m.in.:
zobowiązanie, że uczestnicy strajków i osoby wspierające nie będą przez władzę represjonowane,
że członkowie struktur związkowych będą mieli prawo do zwolnienia z pracy w celu wykonywania swoich funkcji (z zachowaniem wynagrodzenia),
że w zakładach pracy będą dostępne lokalu na działalność związkową, media, poligrafia etc.,
że związki będą miały wpływ na sprawy pracownicze i socjalne.
Porozumienie to formalnie zakończyło falę strajków i stało się filarem do legalizacji NSZZ „Solidarność” jako ogólnopolskiej organizacji niezależnej od władzy.
miały miejsce uroczystości upamiętniające 44. rocznicę podpisania Porozumienia Dąbrowskiego. Obchody rozpoczęły się od złożenia kwiatów pod krzyżem pamiątkowym i przy pomniku Porozumienia Dąbrowskiego, usytuowanych na terenie huty „Katowice”. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. działacze związkowi, przedstawiciele samorządu, instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz młodzież szkolna z Dąbrowy Górniczej. Inicjatorem tych obchodów była Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” ArcelorMittal Poland S.A. – Dąbrowa Górnicza.
– Podpisane 11 września Porozumienie Dąbrowskie stanowi kulminację wcześniejszych porozumień zawartych w Szczecinie, Gdańsku i Jastrzębiu. To właśnie tutaj – w Hucie „Katowice” – zwieńczono wysiłki strajkujących pracowników lipca, sierpnia i września 1980 roku, scalając ich sukcesy i rozszerzając je na cały kraj. Tu zaczęły się kształtować podstawy ustawy o związkach zawodowych. I to tu zaczęły się spełniać marzenia o godnych warunkach pracy, wolności, o szacunku i prawie decydowania o losach własnej ojczyzny – podkreśla Mirosław Nowak, przewodniczący „Solidarności” w dąbrowskiej hucie.
– Jako spadkobiercy tamtych bohaterów chcemy dziś przypominać ogrom i znaczenie ich wkładu w budowanie rzeczywistości, z której korzystają wolne pokolenia. Dla nas niezwykle istotne jest, aby w uroczystościach brały udział władze wszystkich szczebli, organizacje społeczne oraz młodzież z dąbrowskich szkół. Uważamy bowiem, że młodzi ludzie powinni znać historię swojego miasta – historię wydarzeń o zasięgu ogólnopolskim, która budzi dziś szacunek i uznanie.
W tym roku obchodziliśmy 44. rocznicę podpisania Porozumienia Dąbrowskiego. Uroczystość miała charakter uroczysty i symboliczny. Złożono wieńce pod pamiątkowym Krzyżem oraz pod Pomnikiem Porozumienia Dąbrowskiego znajdującymi się na terenie Huty Katowice. Wśród obecnych byli działacze związkowi, przedstawiciele władz lokalnych i samorządowych, delegaci instytucji publicznych, przedstawiciele organizacji społecznych oraz uczniowie dąbrowskich szkół. To właśnie społeczność lokalna spotkała się, by oddać hołd tym, którzy w 1980 roku walczyli o zmiany. Organizacją tych wydarzeń zajęła się Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” ArcelorMittal Poland S.A. – Dąbrowa Górnicza.
Według Mirosława Nowaka, przewodniczącego „Solidarności” w hucie, 11 września Porozumienie Dąbrowskie było punktem zwrotnym. Stało się ukoronowaniem wcześniejszych porozumień, scaleniem postulatów wysuwanych latem 1980 – w lipcu, sierpniu i we wrześniu. To tu położono fundamenty prawne dla ustawy o związkach zawodowych. To właśnie tutaj, w Dąbrowie Górniczej, zaczęły realizować się marzenia o pracy w godnych warunkach, o wolności, godności oraz o prawie do decydowania o swoim losie i losach ojczyzny.
Biorąc pod uwagę upływ czasu, znaczenie tych wydarzeń nie słabnie. Kolejne pokolenia, żyjące w wolnej Polsce, korzystają z efektów odwagi i determinacji tych, którzy wtedy podjęli ryzyko. Dlatego obecność władz rządowych i samorządowych, organizacji społecznych oraz młodzieży jest nie tylko wyrazem pamięci, lecz także zobowiązaniem. Młodzi powinny znać lokalną historię Dąbrowy Górniczej – historię, która pisała się tutaj, w Hucie Katowice, ale która miała i ma wymiar ogólnopolski.
